Tag: Van Dale

In de zijstraatjes van het Nederlands ─ 9

Ik zag onlangs een betonmixer ─ zo’n op een vrachtwagen gebouwde, tijdens het vervoer langzaam draaiende trommel voor betonspecie, die men ook wel een agitator noemt ─ en wat las ik op de flank van dat gevaarte? U vraagt, wij draaien. Lang geen slechte slogan, vind ik.

Er woont een boomverzorger bij me in de buurt en ook zijn voertuig getuigt van spitsvondigheid, want daarop staat: De boom in? Met veel plezier!

In het West-Vlaamse Koekelare kun je terecht in een bowling met de naam De Goe Smete, hetgeen vertaald De Goeie Worp betekent. 

Ik keek televisie en zag een Australische bejaarde, die weigerde zich in een ziekenhuis te laten verzorgen. “I am not a guinea pig”, zei hij en de ondertitelaar vertaalde dat als: Ik ben geen cavia. Hij of zij wist kennelijk niet dat het Engelse guinea pig zowel marmot als proefkonijn kan betekenen.

Ik heb vroedvrouw altijd een raar woord gevonden, want het doet me denken aan een wroetende vrouw, terwijl ze net wroetende vrouwen dient bij te staan en zelf eigenlijk niet hoeft te wroeten. Of toch?

Als ik in de middeleeuwen geleefd had, zou ik ongetwijfeld als minnestreel door het leven gegaan zijn. Minnestreel … Tijdens de uitoefening van mijn beroep zou mijn zoetgevooisde, in zachtzinnigheid gedrenkte stem ongetwijfeld talloze beminde oorschelpjes strelen. Om van de rest nog te zwijgen.   

Ravotten is ook een van mijn favoriete woorden. Het woord is net zo prettig als de handeling zelf.

Ik heb onlangs zelf ook een nieuw Nederlands woord bedacht, namelijk deugdknorren. Het betekent knorren van genot, maar dat hadden jullie ongetwijfeld al geraden. Ik zal jullie niet verklappen hoe en wanneer ik het woord verzonnen heb, want daar hebben jullie geen affaires mee, maar ik zal wel proberen om het ingang te doen vinden, zodat het eerlang in Van Dale terechtkomt.

Dofjes en faveurtjes

Nog tot en met donderdag 28 april 2016 kun je de app met de nieuwste editie (15) van de Dikke Van Dale downloaden voor de prijs van € 49,99 in plaats van € 79,99. Tel uit je winst! De app is beschikbaar voor zowel iOS (iPhone of iPad) als voor Androïd.

In mijn hoedanigheid van taalmaniak heb ik de app maanden geleden al binnengehaald, op het moment dat die uitkwam. Ik heb er natuurlijk weer de volle pot voor betaald … en die uitdrukking staat niet in de Dikke Van Dale. Je zult het nooit anders zien: als het brij regent, staan mijn schotels omgekeerd … en ook deze uitdrukking staat nog niet in de Dikke Van Dale. Mensen kinderen, wat is dat een slecht woordenboek!

Ben je desalniettemin geïnteresseerd? Onderstaande link brengt je waar je zijn moet.

http://www.vandale.nl/dikke-van-dale-15-app-aanbieding#.Vx3MQLCzBxs

Engelengeduld

Er zijn van die vragen die mij sinds jaar en dag bezighouden en waar ik maar geen antwoord op vind. Zo zoek ik me bijvoorbeeld al jaren het ongans naar een verklaring voor het woord engelengeduld. Ook de recentste editie van de dikke van Dale geeft daaromtrent nog steeds geen etymologisch uitsluitsel en is zelfs bijzonder karig met het verstrekken van tekst en uitleg. Volgens hen is engelengeduld een zelfstandig naamwoord, een het-woord zonder meervoud en het betekent een zeer groot geduld. En daarmee uit! Tja, ze vertellen me geen nieuws.

Ook internet laat me in het ongewisse en verschaft me enkele synoniemen, zoals monnikengeduld en jobsgeduld. Geen mens die eraan twijfelt dat monniken over behoorlijk wat geduld moesten beschikken als ze indertijd per ganzenveer dikke boeken schreven, die ze bovendien met fraaie initialen, miniaturen en randversieringen verluchtten. Ook de Bijbelse Job had behoefte aan een stevige portie geduld om de hem toebedeelde zware beproevingen te doorstaan.

Ik blijf me echter afvragen of het klopt dat geduld een eigenschap van engelen is. Staat dat geschreven of zo? Ik ben niet meteen een Bijbelkenner, maar maken oude en nieuwe testamenten er ergens melding van dat engelen buitengewoon veel geduld aan den dag leggen? Ik zou het niet weten en als iemand van jullie dat wel doet, wil ik dat graag vernemen, want ik ben geen engel en mijn geduld begint stilaan op te raken.

Mijn ondank is aan Van Dale te wijten

“Het ongeval is te danken aan de gebrekkige signalisatie”, las ik vanmorgen en zie, mijn haren rezen nog net niet te berge, maar ik kreeg het er wel behoorlijk op mijn teringtietjes van.

We zitten volop in de week van het Nederlands en ik wil van die gelegenheid gebruik maken om een ergernisje te spuien, dat me al ettelijke jaren hoog zit. Ik heb het over de nonchalante manier waarop men de uitdrukkingen ‘te danken aan’ en ‘te wijten aan’ gebruikt en door elkaar haspelt.

Wijten aan gebruikt men als men een negatieve oorzaak of de schuld van iets of iemand wil aanduiden, hetgeen in het voorbeeld hierboven het geval is: Het ongeval is te wijten aan de gebrekkige signalisatie.
Of ook nog in deze voorbeelden:
– Zijn onwelriekende adem is te wijten aan zijn onverzorgd gebit.
– Zijn geldgebrek is te wijten aan ondoordachte uitgaven.
– De treinramp is te wijten aan een menselijke fout.
– Als er stakingen komen heeft de regering dat aan zichzelf te wijten.

Danken aan gebruikt men bij een neutrale tot positieve oorzaak.
– De overwinning hebben we te danken aan de inzet van onze clubleden.
– De rijke aardappeloogst hebben we te danken aan de uitstekende weersomstandigheden. 
– Zijn succes heeft hij te danken aan zijn onafgelaten inzet.

Als men elke positieve of negatieve associatie wil uitsluiten, kan men zijn toevlucht nemen tot het neutrale toeschrijven aan.
– Zijn onwelriekende adem is toe te schrijven aan een onverzorgd gebit.
– De rijke aardappeloogst wordt toegeschreven aan de uitstekende weersomstandigheden.

Volgens Van Dale (2005 en 2015) mag men wijten aan ook door danken aan vervangen. Ik ben het daar absoluut niet mee eens en mijn ingebouwde taalgevoel zal gegarandeerd steigeren als ik dat zou doen. Nu ja, Van Dale is niet alleenzaligmakend, zelfs niet als het de Nederlandse taal betreft. Zo werd de in de eerste zin van dit stukje vermelde uitdrukking ‘het op zijn teringtietjes krijgen’ nog steeds niet opgenomen in de nieuwste, verleden week verschenen editie van het woordenboek, hoewel ik die zinsnede al ettelijke jaren gebruik en veel anderen met mij. 

Holland op zijn smalst

DikkeVanDale

Vandaag over een week, op 6 oktober, verschijnt de nieuwe editie van het Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal, beter bekend als de Dikke Van Dale. Wie intekende kon (en kan nog steeds) € 30 korting genieten. Het spreekt vanzelf dat ik dat deed, want ik ben niet alleen een groot liefhebber van de Nederlandse taal, maar ook een beetje op de penning.

Een paar dagen later kreeg ik een e-mail van Het Genootschap Onze Taal. Dat is een vereniging voor taalliefhebbers met, ik citeer:

een uniek tijdschrift: het enige in Nederland waarin deskundig én op een prettig leesbare manier over alle aspecten van de taal geschreven wordt. Het Genootschap Onze Taal heeft bovendien een Taaladviesdienst, die vragen over de Nederlandse taal beantwoordt, en geeft verder door middel van congressen, elektronische nieuwsbrieven, boeken en een website voorlichting over het Nederlands.

Hun e-mail luidde:

Geachte heer,
U hebt aangegeven dat u interesse hebt in de nieuwe editie van de grote Van Dale. Deze is vanaf vandaag met € 30,– korting te koop in onze webwinkel, dus voor € 149,- in plaats van € 179,-.
Het woordenboek verschijnt op 6 oktober, en wordt dan zonder bijkomende kosten bij u thuisbezorgd. De actie loopt tot 18 oktober. U steunt de vereniging als u het woordenboek via Onze Taal aankoopt.
Met vriendelijke groet,
Dhyana Pagie
Administratie Onze Taal
Genootschap Onze Taal, Raamweg 1a, 2596 HL  Den Haag

Op 23 september probeer ik de Dikke Van Dale via Onze Taal te bestellen, maar zie me genoodzaakt om daar van af te zien en Onze Taal een e-mail te sturen:

Ik heb het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal van Van Dale gereserveerd met intekenkorting (€ 149).
In uw e-mail en op uw website vermeldt u expliciet dat de bestelling zonder bijkomende kosten geleverd zal worden.
Vandaag krijg ik bij het bestellen wel leveringskosten aangerekend ten bedrage van ruim € 9.
Ik heb mijn bestelling vooralsnog niet geplaatst.
Graag uitsluitsel hieromtrent.

Vijf dagen later, op 28 september, krijg ik eindelijk antwoord:

Geachte heer,
Waarschijnlijk woont u in het buitenland; voor bezorging in het buitenland moeten wij helaas extra bezorgkosten in rekening brengen.
Met vriendelijke groet,
Dhyana Pagie
Administratie Onze Taal

Ik heb meteen geantwoord:

Ik voel me als Vlaming gediscrimineerd. Ik heb de dikke Van Dale inmiddels rechtstreeks bij Van Dale besteld, zonder leveringskosten. U hoeft verder niet op mijn sympathie te rekenen.

Zal ik in Onze Taal, het West-Vlaams, even zeggen wat ik van dat genootschap denk?

Ze kun’ miene zak ipblazen en underne Van Doale an uldre hat plakken!

Copyright Uilenvlucht 2017 Frontier Theme